Σύγχρονη πολιτική σκέψη Ι: Θεωρίες δικαιοσύνης


Γ12 ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ Ι: ΘΕΩΡΙΕΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ / CONTEMPORARY POLITICAL THOUGHT I: THEORIES OF JUSTICE (Επιλογής: Πολιτική Επιστήμη / Optional: Political Science)

Αγλαΐα Μελά, Επίκουρη Καθηγήτρια / Lia Mela, Assistant Professor

https://socadm.duth.gr/author/amela/, amela@socadm.duth.gr

website: https://socadm.duth.gr/courses/σύγχρονη-πολιτική-σκέψη-ι-θεωρίες-δικ/

e-class: https://eclass.duth.gr

Αντικείμενο και περιγραφή μαθήματος:

Αντικείμενο του μαθήματος αποτελούν οι σύγχρονες θεωρίες της δικαιοσύνης με επίκεντρο τον φιλοσοφικό στοχασμό του John Rawls. Ο Rawls συνδέεται με την αναβίωση των συμβολαιικών θεωριών κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα. Θέτει το πρόβλημα της δίκαιης ρύθμισης της ανθρώπινης κοινωνίας, αναζητώντας τους όρους συναίνεσης σε κοινωνίες συγκρουσιακές που έχουν απωλέσει την ουσιαστική τους ενότητα. Οι παραδόσεις ακολουθούν τη διανοητική πορεία του φιλοσόφου από τη Θεωρία της Δικαιοσύνης στον Πολιτικό Φιλελευθερισμό, επιχειρώντας μια κριτική ανασυγκρότηση των κομβικών σημείων της θεωρίας του.

Πιο συγκεκριμένα, αναλύονται οι μεθοδολογικές προϋποθέσεις της συμβολαιικής κατασκευής και οι αρχές δικαιοσύνης, στις οποίες καταλήγουν οι έλλογοι συμβαλλόμενοι. Με άξονα τις έννοιες της πρωταρχικής θέσης, της αυτονομίας, της προτεραιότητας του ορθού επί του αγαθού και της ουδετερότητας αναδεικνύονται στη συνέχεια τα σημεία διαφοροποίησης του φιλοσόφου στο ύστερο έργο του. Σε αυτό το πλαίσιο εξετάζεται η μετάβαση από τον «περιεκτικό» στον «πολιτικό» φιλελευθερισμό, η αναθεώρηση της πρωταρχικής θέσης και των βασικών αγαθών, οι ιδέες του ελλόγου και του ορθολογικού και το ιδεώδες της κοσμοθεωρητικής ανεκτικότητας, με σκοπό να καταστεί δυνατή η κριτική αποτίμηση του συνόλου του έργου του αμερικανού φιλοσόφου.

 Περίγραμμα μαθήματος:

Θεωρία της Δικαιοσύνης

Η προβληματική της δικαιολόγησης των αρχών δικαιοσύνης.

Η έννοια της «πρωταρχικής θέσης» (original position) και ο «πέπλος της άγνοιας» (veil of ignorance).

Το ιδεώδες των ελεύθερων και ισότιμων προσώπων.

Η ιδέα της «αναστοχαστικής ισορροπίας» (reflective equilibrium).

Οι αρχές δικαιοσύνης:

(α) Η προτεραιότητα των βασικών ελευθεριών.

(β1) Η ακριβοδίκαιη ισότητα των ευκαιριών.

(β2) Η «αρχή της διαφοράς» (difference principle).

Η προτεραιότητα του ορθού επί του αγαθού. Η σύνδεση του ορθού με το αγαθό.

Πολιτικός Φιλελευθερισμός

Το ζήτημα της σταθερότητας.

Έλλογο (reasonable) vs. ορθολογικού (rational).

«Πολιτικός» (political) και «περιεκτικός» (comprehensive) φιλελευθερισμός.

Το αίτημα της «επάλληλης συναίνεσης» (overlapping consensus) των έλλογων περιεκτικών δογμάτων.

Το ιδεώδες της κοσμοθεωρητικής ανεκτικότητας.

Το αγαθό της πολιτικής κοινωνίας.

 Μαθησιακοί στόχοι:

Με την ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές θα πρέπει να είναι σε θέση:

(α) Να ανασυγκροτήσουν τα βασικά σημεία της θεωρίας του Rawls.

(β) Να κατανοούν τη διαφοροποίηση μεταξύ περιεκτικού και πολιτικού φιλελευθερισμού.

(γ) Να διαθέτουν μια γενικότερη αντίληψη για την εξέλιξη της φιλελεύθερης θεωρίας κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα.

 Αξιολόγηση:

Μία γραπτή εξέταση στο τέλος του εξαμήνου (100%).

Μία προαιρετική εργασία. Έκταση έως 2.500 λέξεις (+20%).

 Bιβλιογραφία:

Βασική:

Μελά, Λ., 2007. John Rawls. Η προβληματική του συμβολαίου. Αθήνα: Ίδρυμα Σάκη Καράγιωργα.

Μιχαλάκης, Α., 2013. Το δίκαιο και το αγαθό. Δοκίμιο για τη θεωρία της δικαιοσύνης του John Rawls. Αθήνα: Αλεξάνδρεια.

Πρόσθετη:

Daniels, N. (ed.), 1989 [1975a]. Reading Rawls. Critical Studies on Rawls’ A Theory of Justice. Stanford California: Stanford University Press.

Kukathas, C. (ed.), 2003. John Rawls. Critical Assessments of Leading Political Philosophers. Vol. I-IV. London: Routledge.

Παπαγεωργίου, Κ, 1994. Η πολιτική δυνατότητα της δικαιοσύνης. Συμβόλαιο και συναίνεση στον John Rawls. Αθήνα: Νήσος.

Rawls, J., 2001. Θεωρία της Δικαιοσύνης. Μτφρ. Φ. Βασιλόγιαννης κ.α. Αθήνα: Πόλις.

Rawls, J., 2004. Πολιτικός Φιλελευθερισμός. Μτφρ. Σ. Μαρκέττος. Αθήνα: Μεταίχμιο.

Richarsdson H. & Weithman P. (eds.), 1999. The Development and Main Outlines of Rawls’s Theory of Justice (The Philosophy of Rawls, 1). New York: Garland Publishing Inc.

Richarsdson H. & Weithman P. (eds.), 1999. The Two Principles and Their Justification (The Philosophy of Rawls, 2). New York: Garland Publishing Inc.

Richarsdson H. & Weithman P. (eds.), 1999. Opponents and implications of A Theory of Justice (The Philosophy of Rawls, 3). New York: Garland Publishing Inc.

Richarsdson H. & Weithman P. (eds.), 1999. Moral Psychology and Community (The Philosophy of Rawls, 4). New York, Garland Publishing Inc., 1999.

Richarsdson H. & Weithman P. (eds.), 1999. Reasonable Pluralism (The Philosophy of Rawls, 5). New York, Garland Publishing Inc., 1999.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *