Πολιτικές της ΕΕ


Z6 ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ / EUROPEAN UNION POLICIES (Επιλογής: Κοινωνική Διοίκηση και Πολιτική, Υποχρεωτικό: Πολιτική Επιστήμη / Optional: Social Administration and Policy, Compulsory: Political Science)

Αναστάσιος Χάρδας, Επίκουρος Καθηγητής /Anastassios Chardas, Assistant Professor

Βιογραφικό σημείωμα: https://socadm.duth.gr/cv/achardas/

e-mail: achardas@gmail.com, achardas@socadm.duth.gr

website: https://socadm.duth.gr/courses/πολιτικές-της-εε/

e-class: https://eclass.duth.gr

Αντικείμενο και περιγραφή μαθήματος:

Αντικείμενο του μαθήματος είναι η ανάλυση των πολιτικών στις οποίες συμμετέχει η Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.) και η αποτύπωση της θεσμικής και πολιτικής σημασίας της κάθε πολιτικής στο πολιτικό σύστημα τόσο των κρατών μελών όσο και της Ε.Ε.Η Ε.Ε. συμμετέχει σε μια σειρά από πολιτικές που επηρεάζουν την καθημερινότητα των πολιτών της. Από την πιο εμφανή περιοχή πολιτικής όπως είναι η ελεύθερη κυκλοφορία των πολιτών στα πλαίσια της Κοινής Αγοράς έως τις λιγότερο εμφανείς,όπως τον έλεγχο της ροής του χρήματος στις χώρες του ευρώ, η Ε.Ε. συμμετέχει στη διαμόρφωση και εφαρμογή ενός μεγάλου εύρους δημόσιων πολιτικών. Παρόλα αυτά, η εμπλοκή αυτή ποικίλει από πολιτική σε πολιτική ενώ από το βαθμό συμμετοχής της Ε.Ε. στην εκάστοτε πολιτική, εξαρτάται και ο βαθμός πολιτικής ενοποίησης μεταξύ των κρατών μελών στο συγκεκριμένο πεδίο πολιτικής δράσης. Υιοθετώντας την κατηγοριοποίηση των πολιτικών της Ε.Ε. σε ρυθμιστικές, μακροοικονομικές,αναδιανεμητικές, εξωτερικές και εσωτερικές,το μάθημα εντοπίζει το βαθμό εμπλοκής της Ε.Ε. αλλά και τα βασικά συστατικά στοιχεία της κάθε πολιτικής. Έτσι, για παράδειγμα αναλύονται ο μακροοικονομικός συντονισμός στα πλαίσια του ευρώ, η κοινωνική πολιτική, η Περιφερειακή Πολιτική, η Πολιτική Εμπορίου, η διαμόρφωση της εσωτερικής αγοράς,μεταξύ άλλων πολιτικών. Επίσης, το μάθημα αναλύει τις βασικές θεωρίες που έχουν αναπτυχθεί προκειμένου να εξεταστεί η ισορροπία πολιτικών δυνάμεων ανάμεσα στα κράτη- μέλη και στου θεσμούς της Ε.Ε. στα πλαίσια των πολιτικών της ΕΕ. Συγκεκριμένα, αναλύονται οι πρώτες θεωρίες που αναπτύχθηκαν για να αποτυπώσουν τις Ευρωπαϊκές πολιτικές, οι οποίες είναι αυτές του νέο-λειτουργισμού καθώς και οι νεότερες προσεγγίσεις της φιλελεύθερης διακυβερνητικής θεωρίας και της διακυβερνητικής θεωρίας. Επιπλέον, προσεγγίζονται και άλλα νεότερα θεωρητικά πλαίσια όπως ο νέο-θεσμισμός και ο Κονστρουκτιβισμός. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά που καθορίζουν τον τύπο διακυβερνητικού συντονισμού των πολιτικών της ΕΕ, όπως είναι η Ανοιχτή Μέθοδος Συντονισμού (ΑΜΣ) και η Επιτροπολογία. Επίσης, αποτυπώνεται η περίπλοκη σχέση ανάμεσα στα κράτη-μέλη και την Ε.Ε. σε ότι αφορά τις διαδικασίες διαμόρφωσης και εφαρμογής των Ευρωπαϊκών πολιτικών. Για αυτό το λόγο εξετάζονται οι θεωρίες του Εξευρωπαϊσμού, της Πολυεπίπεδης Διακυβέρνησης και του φεντεραλισμού. Μέσα από την εξέταση αυτών των θεωριών και τη συσχέτιση τους με τα εμπειρικά δεδομένα που αφορούν την κάθε πολιτική μπορεί να αποτυπωθεί με σχετική επάρκεια τόσο το τί κάνει η Ε.Ε. αλλά και το πώς το κάνει. Βάσει της διάκρισης των πολιτικών της ΕΕ που προαναφέρθηκε, οι Ενότητες 3 και 4 αναλύουν διεξοδικά τις επιμέρους πολιτικές της ΕΕ υιοθετώντας την επιπλέον διάκριση ανάμεσα στις περισσότεροκαι τις λιγότερο συντονισμένες και κοινές από θεσμικής και πολιτικής άποψης πολιτικές της ΕΕ.Τέλος, η Ενότητα 5 εξετάζει μια σειρά από θέματα που τέμνουν κάθετα τα ζητήματα που πραγματεύονται οι προηγούμενες ενότητες. Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ΕΕ στην παρούσα συγκυρία είναι πολλαπλές και έχουν άμεσο αντίκτυπο στον τρόπο που διαμορφώνονται οι πολιτικές της ΕΕ. Θέματα όπως η κρίση του ευρώ, το λεγόμενο προσφυγικό κτλ. καθορίζουν και θα καθορίσουν το βασικότερο ζήτημα που αφορά τις πολιτικές της ΕΕ, το αν δηλαδή θα υπάρξει αναδίπλωση αυτών στο εθνικό επίπεδο ή αν θα αναληφθούν προσπάθειες κοινής αντιμετώπισης αυτών των προκλήσεων στο επίπεδο της ΕΕ.

Περίγραμμα μαθήματος

Ενότητα 1. Η ιστορική και πολιτική προέλευση και σημασία των πολιτικών της Ε.Ε.

 

  • Η ιστορική διαμόρφωση των Ευρωπαϊκών πολιτικών
  • Η διάκριση ανάμεσα σε ρυθμιστικές, μακροοικονομικές, αναδιανεμητικές, εξωτερικές και εσωτερικές πολιτικές της Ε.Ε.
  • Επισκόπηση της κατάστασης αναφορικά με τις Ευρωπαϊκές πολιτικές σήμερα

Ενότητα 2. Θεωρίες και επιμέρους ζητήματα που αφορούν τις διαδικασίες συντονισμού των Ευρωπαϊκών πολιτικών

  • Νέο-λειτουργισμός
  • Φιλελεύθερη Διακυβερνητική και Διακυβερνητική προσεγγίσεις
  • Νέο- θεσμισμός και Κονστρουκτιβισμός
  • Ανοιχτή Μέθοδος Συντονισμού και Επιτροπολογία
  • Εξευρωπαϊσμός, Πολυεπίπεδη Διακυβέρνηση, φεντεραλισμός

Ενότητα 3. Οι πιο συντονισμένες και κοινές (θεσμικά και πολιτικά) πολιτικές της ΕΕ

  • Ρυθμιστικές Πολιτικές.
    • Κοινή Αγορά- Πολιτική Ανταγωνισμού
    • Κοινωνική Πολιτική
    • Περιβαλλοντική Πολιτική
    • Πολιτική Μεταφορών
    • Επιμέρους πολιτικές περιορισμένης σημασίας
  • Μακροοικονομικές Πολιτικές
    • Οικονομική και Νομισματική Ενοποίηση (ΟΝΕ)
    • Ευρώ
    • Κριτήρια μακροοικονομικής σύγκλισης
    • Νομισματική έναντι δημοσιονομικής πολιτικής
  • Αναδιανεμητικές Πολιτικές
    • Προϋπολογισμός της Ε.Ε.
    • Περιφερειακή Πολιτική
    • Κοινή Αγροτική Πολιτική
    • Έρευνα και Τεχνολογία
    • Επιμέρους πολιτικές περιορισμένης σημασίας

Ενότητα 4. Πολιτικές της ΕΕ χαμηλότερης θεσμικής και πολιτική σημασίας

  • Εξωτερικές Πολιτικές
    • Κοινή Εξωτερική Πολιτική
    • Γεωγραφική μεγέθυνση
    • Πολιτική οικονομικής ανάπτυξης
    • Πολιτική εμπορίου (με τρίτες χώρες)
  • Εσωτερικές πολιτικές
    • Μεταναστευτική πολιτική
    • Πολιτική ασύλου
    • Αστυνομική και δικαστική συνεργασία

Ενότητα 5. Επιμέρους ζητήματα Ευρωπαϊκής πολιτικής και οικονομίας και πως επηρεάζουν τις προοπτικές της Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης (Brexit, κρίση του ευρώ, δημοκρατικό έλλειμα, μεταναστευτικό, ελληνική κρίση, αυξανόμενος Ευρωσκεπτικισμός, ΕΕ πολλαπλών ταχυτήτων κτλ.)

Μαθησιακοί στόχοι:

Στο τέλος του μαθήματος οι φοιτητές θα πρέπει να είναι σε θέση να:

  • εντοπίσουν τις σημαντικότερες πολιτικές της ΕΕ.
  • να είναι σε θέση να τις κατηγοριοποιήσουν με βάση το ερμηνευτικό σχήμα ανάμεσα σε ρυθμιστικές, μακροοικονομικές, αναδιανεμητικές, εξωτερικές ή εσωτερικές
  • να είναι σε θέση να εντοπίσουν τις βασικές διαχωριστικές γραμμές ανάμεσα στις θεωρίες που έχουν αναπτυχθεί για να αποτυπώσουν την κατανομή αρμοδιοτήτων και εξουσιών στα πλαίσια των διαφορετικών πολιτικών της ΕΕ
  • να είναι σε θέση να αναλύσουν τις βασικές λειτουργίες που επιτελούν οι πολιτικές της ΕΕ
  • γνωρίζουν τα βασικά συστατικά στοιχεία των θεωριών που έχουν αναπτυχθεί προκειμένου να αναλύσουν τις διαδικασίες ανάπτυξης και εφαρμογής των πολιτικών της ΕΕ
  • να είναι σε θέση να αναλύσουν τα κυριότερα σημεία των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι πολιτικές της ΕΕ στην παρούσα συγκυρία

Αξιολόγηση:

  • Μία γραπτή εξέταση στο τέλος του εξαμήνου

Bιβλιογραφία:

Υποχρεωτική

  • Μαραβέγιας, Ν. 2016 (επιμέλεια) Ευρωπαϊκή Ένωση. Δημιουργία, εξέλιξη, προοπτικές. Αθήνα: Κριτική
  • Βέρνυ, Σ. και Κόντης Α. 2017 (επιμέλεια) Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Οι πολλαπλές κρίσεις και οι προκλήσεις του μέλλοντος. Αθήνα: Παπαζήση
  • Λιαργκόβας, Π. και Παπαγεωργίου, Χ. 2018 Το Ευρωπαϊκό φαινόμενο. Θεσσαλονίκη: Τζιόλα.
  • Nuggent, Ν.2012.Πολιτική και Διακυβέρνηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση: Ιστορία, Θεσμοί, Πολιτικές. 3η έκδοση. Αθήνα:Σαββάλας.

Προαιρετική

  • Βαρουφάκης, Γ, 2015. Η αρπαγή της Ευρώπης. Αθήνα: Πατάκη.
  • Γκαμελιν, Κ. και Λεβ. Ρ, 2014. Ποιοι κινούν τα νήματα στην Ευρώπη. Αθήνα: Μίνωας
  • Γεωργίου Θ. 2017. Το Λυκόφως της πολιτικής Ευρώπης. Αθήνα: Σάκκουλα.
  • Έλληνας Α. και Σουλεϊμάν, Ε. 2013. Ευρωπαϊκή Επιτροπή και γραφειοκρατική αυτονομία. Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.
  • Μούσης Ν. 2018. Ευρωπαϊκή Ένωση: Δίκαιο, οικονομία, πολιτική. Αθήνα:Παπαζήση
  • Παπαδακη Ο. 2010. Ευρωπαϊκή πολιτική ολοκλήρωση και πολιτικές αλληλεγγύης. Αθήνα: Κριτική.
  • Πατομάκι Χ. 2013. Η μεγάλη αποτυχία της ευρωζώνης: από την κρίση σε ένα παγκόσμιο newdeal. Αθήνα: Μεταίχμιο.
  • Σακελαρόπουλος, Θ. 2011 (επιμ.). Η Κοινωνική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αθήνα:Διόνικος.
  • Σέμος, Α. 2011. Ευρωπαϊκή Ένωση και Κοινή Αγροτική Πολιτική. Θεσσαλονίκη: Ζήτη.
  • Τσούκαλης Λ. 2014. Η δυστυχής ένωση. Αθήνα: Πατάκη.
  • Φούσκας, Β. και Δημουλάς, Κ. Ελλάδα, παγκοσμιοποίηση και Ευρωπαϊκή Ένωση. Η πολιτική οικονομία του χρέους και της κοινωνικής κατάρρευσης. Αθήνα: Επίκεντρο
  • Χατζησταύρου Φ. 2018 Ποιος κυβερνά την Ευρώπη; Οι δομές εξουσίας μετά την οικονομική κρίση. Θεσσαλονίκη: Τζιόλα
  • Χρυσομμάλης, Μ. 2018. Ευρωπαϊκή οικονομική διακυβέρνηση. Αθήνα: Νομική Βιβλιοθήκη.
  • Blyth, M. 2014. Λιτότητα: η ιστορία μιας επικίνδυνης ιδέας. Αθήνα:Pandora Books.
  • Hix, S. 2009.Το Πολιτικό Σύστημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αθήνα: Μεταίχμιο.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *