Κοινωνική Δημογραφία


Δ10 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΑ / SOCIAL DEMOGRAPHY (Επιλογής, Κοινωνική Διοίκηση και Πολιτική, Επιλογής: Κοινωνική Εργασία / Optional: Social Administration and Policy,Optional: Social Work)

Κωνσταντίνος Ζαφείρης, Επίκουρος Καθηγητής (Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας) / Constantinos Zafiris, Assistant Professor (Departmnent of History and Ethnology)

Κώστας Δικαίος, Επίκουρος Καθηγητής

https://www.he.duth.gr/stuff/konstantinos-zafeiris, kzafiris@he.duth.gr

website: https://socadm.duth.gr/courses/κοινωνική-δημογραφία-2/

e-class: https://eclass.duth.gr

Αντικείμενο και περιγραφή μαθήματος:

Η επιστήμη της Δημογραφίας αναλύει, αιτιολογεί και αξιολογεί τα φαινόμενα που συμβάλλουν στη διαμόρφωση και στην εξέλιξη ενός πληθυσμού και των ποικίλων δομών του. Επειδή οι πληθυσμοί του ανθρώπου μεταβάλλονται και κατανέμονται στον χώρο και στο χρόνο με κοινωνικο-οικονομικά κριτήρια και η αναπαραγωγή, η θνησιμότητα και οι μεταναστεύσεις καθορίζονται από μια σειρά από πολιτισμικές, ηθολογικές,  κοινωνικές και οικονομικές μεταβλητές – άμεσα επηρεαζόμενες από το ιστορικό γίγνεσθαι κάθε εποχής – αλλά και από βιολογικούς παράγοντες, το αντικείμενο της Δημογραφίας δεν είναι η απλουστευτική μελέτη χρονικά εντοπισμένων γεγονότων. Αντιθέτως, αποτελεί βασική έρευνα της εξέλιξης του ανθρώπινων κοινωνικών συστημάτων και του ιστορικού τους χωροχρόνου.

Στο μάθημα αυτό θα δοθεί έμφαση στην κατανόηση των βασικών δημογραφικών δεικτών και μετρήσεων καθώς και στον τρόπο με τον οποίο κοινωνικοί και δημογραφικοί παράγοντες αλληλεπιδρούν και, εν τέλει, συμβάλλουν στην ανάπτυξη διαφόρων κοινωνικών προβλημάτων.

 

Περίγραμμα μαθήματος:

Το μάθημα, εφόσον ο αριθμός των φοιτητών που θα το παρακολουθούν θα είναι μικρότερος των 20, θα γίνεται με τη μέθοδο της υλοποίησης project. Τα δεδομένα για την υλοποίηση των projects παρέχονται από τις ιστοσελίδες των Εθνικών Υπηρεσιών Στατιστικής κάθε κράτους, τον Οργανισμό Ενωμένων Εθνών, τη Eurostat και άλλες πηγές και επιστημονικές δημοσιεύσεις.

Το μάθημα αυτό περιλαμβάνει ένα θεωρητικό μέρος με διδασκαλίες από το διδάσκοντα. Οι διδασκαλίες αυτές εναλλάσσονται με τις παρουσιάσεις των τμημάτων των project που προετοιμάζουν κάθε φορά οι φοιτητές. Ενδεικτικά περιλαμβάνει:

Εισαγωγή στη Δημογραφική Ανάλυση. Το διάγραμμα Lexis και οι μετρήσεις των δημογραφικών φαινομένων.

Μεταβολές πληθυσμού. Μαλθουσιανές, νεο-μαλθουσιανές και άλλες προσεγγίσεις. Ο πληθυσμός της γης. Υπάρχουσα κατάσταση και προοπτικές.

Πίνακες επιβίωσης. Πίνακες επιβίωσης κατά αιτία θανάτου. Βρεφική θνησιμότητα. Η μετάβαση της θνησιμότητας, προβλήματα και προοπτικές. Ανάθεση projects στους φοιτητές. Κάθε φοιτητής αναλαμβάνει δύο χώρες και σταδιακά αναλύει τα δημογραφικά τους χαρακτηριστικά.

Παρουσίαση 1ου τμήματος project από τους φοιτητές. Θέμα: η ιστορία, οικονομία, κοινωνία, πολιτισμός (culture) των χωρών του κάθε project. Αξιοποίηση των δεδομένων για την επακόλουθη δημογραφική ανάλυση.  Συγκριτική ανάλυση της θνησιμότητας και των αιτιών θανάτου μεταξύ των επιλεγμένων χωρών.

Η διαγενεακή και συγχρονική ανάλυση της γονιμότητας. Ερμηνευτικά μοντέλα. Η μετάβαση της γονιμότητας. Η εποχή της ελάχιστης γονιμότητας (lowest low fertility): κοινωνικές επιδράσεις και πληθυσμιακές προοπτικές.

Παρουσίαση 2ου τμήματος project: συγκριτική ανάλυση και προσδιοριστικοί παράγοντες της γονιμότητας στις επιλεγμένες χώρες.

Η ηλικιακή δομή. Μετρήσεις και παρεμβολές δημογραφικών φαινομένων (3 ώρες). Η δομή του πληθυσμού της γης. Προβλήματα και προοπτικές.

Παρουσίαση 3ου τμήματος project: συγκριτική ανάλυση των πληθυσμιακών δομών, των πληθυσμιακών μεγεθών και των ρυθμών αύξησης στις επιλεγόμενες χώρες. (6 ώρες).

Μετανάστευση. Προσδιοριστικοί παράγοντες και μεταναστευτική πολιτική. Παγκόσμιες τάσεις. Δημογραφικές προβολές (3 ώρες).

Παρουσίαση 4ου τμήματος project: συγκριτική ανάλυση των μεταναστευτικών κινήσεων στις επιλεγόμενες χώρες. (6 ώρες).

Ολοκλήρωση project.

 

Μαθησιακοί στόχοι:

Οι φοιτητές θα καταστούν ικανοί:

-Να υπολογίζουν και να κατανοούν τους δημογραφικούς δείκτες που είναι απαραίτητοι για την αποτύπωση του δημογραφικού προφίλ μιας περιοχής ή μιας κοινωνικής ομάδας.

-Να αναγνωρίζουν τις παρεμβολές μεταξύ των δημογραφικών φαινομένων.

-Να κατανοούν τις αιτίες που συνέβαλλαν στην ανάπτυξη των δημογραφικών  χαρακτηριστικών μιας περιοχής ή μιας κοινωνικής ομάδας.

-Να κατανοούν πώς τα δημογραφικά φαινόμενα επιδρούν στις κοινωνίες του ανθρώπου και επηρεάζουν το μέλλον τους και τις προοπτικές τους.

 

Αξιολόγηση:

  1. Project,50% του τελικού βαθμού
  2. Τελική εξέταση, 50% του τελικού βαθμού

 

Bιβλιογραφία:

Υποχρεωτική:

Παπαδάκης, Μ., Τσίμπος, Κ. 2004. Δημογραφική ανάλυση – Αρχές, μέθοδοι, υποδείγματα. Αθήνα: Σταμούλης

Κοτζαμάνης, Β. 2009. Στοιχεία Δημογραφίας. Βόλος: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Θεσσαλίας-Επιτροπή Ερευνών Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

Ζαφείρης, Κ. 2013. Σημειώσεις Δημογραφίας. Διαθέσιμες στο https://eclass.duth.gr/eclass/courses/KOM05137/

Προαιρετική:

Livi-Bacci, M. 2007.  A Concise History of World Population.  Fifth Edition.  Chichester:Blackwell Publishing.

Malthus, T. R. 2008. An Essay on the Principle of Population, edited by Geoffrey Gilbert. Oxford: OxfordUniversityPress.

Κοτζαμάνης, Β. 2000. Οι δημογραφικές εξελίξεις κατά τη μεταπολεμική περίοδο στις χώρες τις ανατολικής Ευρώπης και την Ελλάδα. Αθήνα: Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών.

Συμεωνίδου, Χ. 2006. Οικογένεια και γονιμότητα στην Ελλάδα. Έρευνα του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών. Αθήνα: Αντώνιος Ν. Σάκκουλας

Βερροπούλου, Γ., Μπάγκαβος, Χ., Τραγάκη, Α., Τσίμπος, Κ., Ψημμένος, Ι. 2009. Εισαγωγή στην πληθυσμιακή Γεωγραφία. Αθήνα: Σταμούλης

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *