Κλινική κοινωνική εργασία


Z7 ΚΛΙΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ / CLINICAL SOCIAL WORK (Επιλογής: Κοινωνική Διοίκηση και Πολιτική, Υποχρεωτικό: Κοινωνική Εργασία / Optional: Social Administration and Policy, Compulsory: Social Work)

Θεανώ Καλλινικάκη, Καθηγήτρια /  Theano Kallinikaki, Professor

https://socadm.duth.gr/author/thkallin/, thkallin@socadm.duth.gr   

website: https://socadm.duth.gr/courses/κλινική-κοινωνική-εργασία/

e-class: https://eclass.duth.gr

Αντικείμενο και περιγραφή μαθήματος:

Η Κλινική Κοινωνική Εργασία συνιστά εξειδίκευση της θεωρίας και της μεθοδολογίας της Κοινωνικής Εργασίας  με αντικείμενα:

– τη μεγιστοποίηση των δεξιοτήτων ατόμων, σχημάτων οικογένειας και μικρών ομάδων προκειμένου να αναπτύξουν το δυναμικό που διαθέτουν  στον ανώτερο δυνατό βαθμό ώστε να ζουν με αυτονομία και αξιοπρέπεια και να έχουν τον έλεγχο της ζωής τους

– τη θεραπεία και την πρόληψη της ψυχοκοινωνικής δυσλειτουργίας, που προέρχεται από    πρώιμα, ή οξέα βιώματα αποστέρησης, παραμέλησης, κακοποίησης, κατάχρησης εξουσίας, από   μακροχρόνια  διαβίωση, ή  εκτοπισμό   σε  συνθήκες  κοινωνικού  αποκλεισμού, καθώς και τη  θεραπεία και την πρόληψη των συναισθηματικών και ψυχικών διαταραχών. Το μάθημα πραγματεύεται βασικές γνώσεις της βιοψυχοκοινωνικής λειτουργικότητας, και πως προστατευτικοί παράγοντες, ιδιαίτερα οι δεσμοί με σημαντικούς υποστηρίζουν την ανθεκτικότητα στις αντιξοότητες.

Το μάθημα εστιάζει στις θεωρητικές προσεγγίσεις της κλινικής πρακτικής για τη διαχείριση  καταστάσεων κρίσης, πένθους, τραύματος, μετατραυματικού άγχους στο πλαίσιο του κύκλου ζωής του παιδιού και της οικογένειας, και της κοινωνικής – πολιτισμικής πραγματικότητας όπου ζει.

Διδάσκονται η βασισμένη στη θεραπευτική σχέση-συμμαχία και η κλινική διαγνωστική εκτίμηση και παρέμβαση, η συγκρότηση και διατήρηση ενός σταθερού, αλλά και εύπλαστου θεραπευτικού περιβάλλοντος που «περιέχει» και στηρίζει τον θεραπευόμενο (άτομο, οικογένεια, μικρή ομάδα) κατά τη διάρκεια της παρέμβασης και για όσο διάστημα χρειάζεται μετά την ολοκλήρωσή της.

Έμφαση δίδεται στην πρώιμη και τη βραχείας διάρκειας κλινική παρέμβαση, στην επικεντρωμένη στον θεραπευόμενο και τη θεραπευτική διαδικασία, την εποπτεία και στη διεπιστημονική συνεργασία.

Περίγραμμα μαθήματος – θεματικές ενότητες:

  • Ρίζες και εξέλιξη της κλινικής κοινωνικής εργασίας.
  • Παράγοντες ευαλωτότητας – κινδύνου και παράγοντες ανθεκτικότητας – ανάκαμψης στην κλινική πρακτική
  • πολυσημία, αμφισημία του αιτήματος για αλλαγή, ανάπτυξη, θεραπεία, ποιος ωφελείται;
  • θεωρίες, εργαλεία εκτίμησης της κρίσης και της επικινδυνότητας
  • μοντέλα παρέμβασης σε καταστάσεις κρίσης και μετατραυματικού στρες
  • έφηβοι και ενήλικες επιβιώσαντες αιμομιξίας, φυσικής και σεξουαλικής κακοποίησης
  • η αξία της προσωπικής αφήγησης
  • βραχείες κλινικές παρεμβάσεις
  • εποπτεία και διεπιστημονική συνεργασία
  • έρευνα στην κλινική κοινωνική εργασία

 Μαθησιακοί στόχοι:

Οι φοιτητές που θα ολοκληρώνουν την παρακολούθηση του μαθήματος αυτού αναμένεται να αποκτήσουν:

  • γνώσεις, σχετικά με:
  • την ανάπτυξη-διαμόρφωση της ταυτότητας και της προσωπικότητας και τις διαφοροποιημένες ανάγκες στα διαφορετικά σημεία του κύκλου ζωής του παιδιού και της οικογένειας, τη διαγενεακή μεταβίβαση της  βίας στις οικογένειες, και τις κοινωνικοπολιτισμικές επιδράσεις στην πρόσληψη των οικογενειακών ρόλων και των διαφυλικών σχέσεων.
  • τις θεωρίες και τα μοντέλα παρέμβασης σε επιπτώσεις τραύματος, έντονου άγχους και καταστάσεων και σοβαρής ψυχοπαθολογίας (άτομα, ζεύγη, οικογένειες, μικρές ομάδες) και  σε ειδικές συνθήκες π.χ. ο ακούσιος, ή  ο έγκλειστος θεραπευόμενος, κ.ά.
  • τις μεθόδους έρευνας και αποτίμησης της κλινικής πρακτικής
  • δεξιότητες,
  • να εμπλέκονται, σε αμοιβαία θεραπευτική σχέση και να αξιοποιούν κλινικές τεχνικές για διαγνωστική εκτίμηση, θεραπεία,
  • να χρησιμοποιούν μια πολυεπιστημονική ακόμη και πολυθεωρητική προσέγγιση

προκειμένου να μπορούν να συνεργάζονται εποικοδομητικά με άλλους        επαγγελματίες στην κοινότητα και  να βεβαιώνονται ότι οι  θεραπευόμενοι τους         αξιοποιούν όλες τις διαθέσιμες πηγές.

  • επίγνωση των μεροληπτικών απόψεων και προκαταλήψεων και της δυνητικής επίπτωσης τους στην άσκηση της πρακτικής, καθώς και των  επιπτώσεων στους ίδιους τους φοιτητές από την εργασία με θύτες βίας και εγκληματικών πράξεων, η οποία θα τους  οδηγήσει σε  προσπάθειες για αυτογνωσία και αυτο-φροντίδα.

Αξιολόγηση:

Η συστηματική παρακολούθηση και η ενεργός συμμετοχή στην τάξη αποτελούν μείζονα προσδοκία της διδάσκουσας, και συνεκτιμώνται στον τελικό βαθμό. Οι διαλέξεις συνοδεύονται από εργαστήρια βιωματικής διδακτικής και  ομάδες συζήτησης οι οποίες μπορεί να περιλάβουν και υλικό εκτός βιβλιογραφίας, ή από προηγούμενα διαβάσματα και εμπειρίες των φοιτητών από την πρακτική τους άσκηση.

Οι φοιτητές εκπονούν υποχρεωτική εργασία, ή μετέχουν σε έρευνα. την οποία παρουσιάζουν στην τάξη και μετέχουν σε γραπτή εξέταση. Ο τελικός βαθμός προκύπτει  75% από την επίδοση στη γραπτή εξέταση και 25% στην εργασία.

Bιβλιογραφία:

Βασική:

Βεργέτη, Α. 2009.  Κοινωνική Εργασία με οικογένειες σε κρίση. Αθήνα: Τόπος.

Bowlby, J. 2008. Δημιουργία και διακοπή των συναισθηματικών δεσμών. Μτφρ Π. Στρατή. Αθήνα: Καστανιώτης.
Δημοπούλου–Λαγωνίκα, M. και συν. 2011. Μεθοδολογία Κοινωνικής Εργασίας Μοντέλα παρέμβασης. Αθήνα: TΟΠΟΣ.
Καλλινικάκη, Θ. 2000. Ο θεραπευτικός διάλογος με τον έφηβο μέσω του λόγου των γονέων του, στο Σ. Καλαντζή και συν. (επιμ) Θέματα επιμόρφωσης ευαισθητοποίησης στελεχών ψυχικής υγείας παιδιών & εφήβων. Σελ. 363-330.  Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
Kαλλινικάκη, Θ. (επιμ.)  1997. Αιμομιξία και θεραπευτικό πλαίσιο. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Σαλτσμπέργκερ-Ουίτενμπεργκ, Ι. 2005. Η Αυτογνωσία από ψυχαναλυτική θεώρηση και οι ανθρώπινες σχέσεις. Μτφρ. Β. Τσιάντη. Aθήνα: Καστανιώτης.

Τσιάντης, Γ. και συν. 2005. Εργασία με τους γονείς. Ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία με παιδιά και εφήβους. Αθήνα: Καστανιώτης.

Φάκελος με άρθρα  και μελέτες περίπτωσης (σε ψηφιακή και έντυπη μορφή) αναρτάται στο E-class.

Πρόσθετη:

Berthold, S. M. (2015). Human Rights-Based Approaches to Clinical Social Work. Springer International Publishing.

Cooper, M. & Lesser, J. 2002. Clinical Social Work Practice. An Integrated Approach. Boston: Allyn & Bacon.

Hepworth, D., Rooney, R. & Larsen J. 1997. Direct Social Work Practice (5th ed.). California: Brooks/Cole.

Karpetis, G. 2010. Psychodynamic clinical social work practice with parents in child and adolescent mental health services: a case study on the role of the father, Journal of Social Work Ρractice, 24:2, 155-170. http://dx.doi.org/10.1080/02650531003741629.

Karpetis, G. 2012. Psychodynamic Supportive Psychotherapy Techniques in Clinical Social Work Practice with Parents. Smith College Studies in Social Work, 82:1, 63-89. http://dx.doi.org/10.1080/00377317.2012.638894

Kinsler, P. J., Courtois, C. A. & Frankel, A. S. 2010. Therapeutic alliance and risk management, in C. A. Courtois & J. D. Ford (Eds.), Treating complex traumatic stress disorders: An evidence-based guide (pp. 183-201). New York: Guilford Press.

Presley, L. R. 2010. Interpersonal violence and clinical practice, in J. R. Brandell, Theory and practice in clinical social work (2nd ed., pp. 435-470). Washington: Sage Press.

Roberts, A. (ed.) 2000. Crisis  Intervention Handbook. Oxford: Oxford University Press.

Webb, B. W. 2000. Social Work Practice with Children. New York: The Guilford Press