Δίκαιο και παραβατικότητα ανηλίκων


ΣΤ7 ΔΙΚΑΙΟ, ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΑΝΗΛΙΚΟΥΣ / LAW, DELINQUENCY AND SOCIAL WORK WITH JUVENILES (Επιλογής: Κοινωνική Διοίκηση και Πολιτική, Υποχρεωτικό: Κοινωνική Εργασία / Optional: Social Administration and Policy, Compulsory: Social Work)

Σοφία Βιδάλη, Καθηγήτρια / Sofia Vidali, Professor

https://socadm.duth.gr/author/svidali/, sophievidali@yahoo.gr

Χαράλαμπος Πουλόπουλος, Καθηγητής / Charalampos Poulopoulos, Professor

https://socadm.duth.gr/author/chpoulo/, chpoulo@socadm.duth.gr

Νικόλαος Κουλούρης, Επίκουρος Καθηγητής / Nikolaos Koulouris, Assistant Professor

https://socadm.duth.gr/author/nkoulour, nkoulour@socadm.duth.gr

website: https://socadm.duth.gr/courses/δίκαιο-και-παραβατικότητα-ανηλίκων/

e-class: https://eclass.duth.gr

Αντικείμενο και περιγραφή μαθήματος:

Το μάθημα αποτελεί μέρος ενός κύκλου μαθημάτων που εξετάζουν το εγκληματικό και το ποινικό φαινόμενο: Πρόκειται για τα μαθήματα Εγκληματολογία, Ασφάλεια και Ανθρώπινα Δικαιώματα, Ποινικό φαινόμενο και τυπικός κοινωνικός έλεγχος, Δίκαιο, παραβατικότητα και κοινωνική εργασία με ανηλίκους, Διεθνής και Ελληνική Σωφρονιστική Πολιτική, Αντεγκληματική Πολιτική και Παγκοσμιοποίηση, που διδάσκονται στο Τμήμα, ως υποχρεωτικά ή επιλογής κατά περίπτωση. Μέσω της διδασκαλίας των αντικειμένων αυτών οι φοιτητές αποκτούν τις απαραίτητες βασικές γνώσεις για μια συστηματικότερη ενασχόληση με τις Εγκληματολογικές Επιστήμες αργότερα, σε μεταπτυχιακό επίπεδο.

H εμπλοκή των ανηλίκων με το ποινικό σύστημα, η διαμόρφωση του δικαίου ανηλίκων, το θεσμικό πλαίσιο της ποινικής καταστολής των ανηλίκων και οι ιδιαιτερότητές του, ο ποινικός σωφρονισμός και τα ιδιαίτερα ζητήματα που δημιουργούνται για την προστασία της νεότητας με την πρόληψη και την αντιμετώπιση της εγκληματικότητας και της θυματοποίησης των ανηλίκων, αποτελούν την θεματική αυτού του μαθήματος. Στο πλαίσιο αυτό εξετάζεται η θετική ή αρνητική συμβολή της ειδικής (ποινικής) νομοθεσίας για ανηλίκους στην αντιμετώπιση της παραβατικής συμπεριφοράς τους. Τέλος η θυματοποίηση των ανηλίκων και οι όροι και συνθήκες προστασίας τους τόσο σε επίπεδο ποινικών κυρώσεων όσο και σε επίπεδο συνδρομής των φορέων της κοινότητας αποτελούν μια ειδική ενότητα του μαθήματος. Τα ζητήματα αυτά εξετάζονται υπό το πρίσμα των (δεσμευτικού ή μη χαρακτήρα) κειμένων αντεγκληματικής πολιτικής για ανηλίκους του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και του Συμβουλίου της Ευρώπης, στα οποία αποτυπώνονται οι διεθνώς αναγνωρισμένοι άξονες και οι κατευθυντήριες αρχές της πολιτικής αυτής.

Παράλληλα εξετάζεται και το ζήτημα της θεραπευτικής αντιμετώπισης και επανένταξης των ανηλίκων υπό την σκοπιά των παρεμβάσεων της Κοινωνικής Εργασίας. Ζητήματα όπως η συμβουλευτική, η επιμέλεια και εποπτεία, η εκπαίδευση και η θεραπεία των ανηλίκων για μείωση και αλλαγή της παραβατικής συμπεριφοράς των παραβατικών πράξεων (Bradshaw & Roseborough, 2005) αναλύονται υπό το πρίσμα της Κοινωνικής Εργασίας. Η εκπαιδευτική, εργασιακή και κοινωνική επανένταξη είναι ιδιαίτερα σημαντική για τους ανήλικους με παραβατική συμπεριφορά και αποτελούν τη βάση για την πρόληψη της υποτροπής. Η έμφαση στο μοντέλο της επανένταξης έχει ιδιαίτερη σημασία ιδιαίτερα συγκρινόμενο με μοντέλα που δίνουν έμφαση κυρίως στον εγκλεισμό και στην τιμωρία. Ωστόσο τα προγράμματα επανένταξης χρειάζεται να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των ανηλίκων αλλά παράλληλα να είναι εφαρμόσιμα και ρεαλιστικά. Ο ρόλος των Κοινωνικών Λειτουργών είναι η κατανόηση των αναγκών των ανηλίκων με παραβατική συμπεριφορά αλλά και οι παρεμβάσεις στο πλαίσιο απονομής της ποινικής δικαιοσύνης ώστε να εκσυγχρονιστεί η πολιτική αλλά και να βελτιωθούν οι παρεμβάσεις προς όφελος της κοινότητας, της οικογένειας και των ανηλίκων με παραβατική συμπεριφορά.

Κατά τη διδασκαλία θα αξιοποιείται η εμπειρία ειδικών φορέων, μη κυβερνητικών οργανισμών και μονάδων προστασίας και υποστήριξης των ανηλίκων και προάσπισης των δικαιωμάτων τους (Υπηρεσία Επιμελητών Ανηλίκων, Εταιρεία Προστασίας Ανηλίκων, Χαμόγελο του Παιδιού, Διεθνής Αμνηστία κ.λπ.), με παρουσιάσεις σχετικού εκπαιδευτικού υλικού, εκθέσεων και στοιχείων από τις δραστηριότητές τους.

Περίγραμμα μαθήματος:

  1. Eγκληματικότητα ή παραβατικότητα των ανηλίκων – Θεωρητικές προσεγγίσεις.
  2. Συστήματα δικαιοσύνης για ανηλίκους. Πρότυπα, αρχές και τάσεις.
  3. Η ποινική δίκη των ανηλίκων. Ιδιαιτερότητες με έμφαση στον ρόλο του επιμελητή ανηλίκων.
  4. Η μεταχείριση των ανηλίκων. Αναμορφωτικά και θεραπευτικά μέτρα, περιορισμός σε ειδικό κατάστημα κράτησης νέων και μεταϊδρυματική μέριμνα.
  5. Η φαινομενολογία της εγκληματικής / παραβατικής συμπεριφοράς ανηλίκων στην ελληνική κοινωνία (δράση παραβατικών ομάδων ανηλίκων, βίαιες συμπεριφορές, διάδοση εξαρτησιογόνων ουσιών).
  6. Οι ανήλικοι ως θύματα βίας και εκμετάλλευσης.
  7. Η προστασία της νεότητας και η πρόληψη της νεανικής παραβατικότητας και θυματοποίησης.
  8. Ο ρόλος των κοινωνικών λειτουργών στην αντιμετώπιση της παραβατικότητας των ανηλίκων.
  9. Μοντέλα συμβουλευτικής, θεραπευτικής και εκπαιδευτικής παρέμβασης σε ανήλικους με παραβατική συμπεριφορά (π.χ. Ομαδική Θεραπεία, Οικογενειακή Θεραπεία, Κατάρτιση, επαγγελματικός προσανατολισμός κ.λπ.).
  10. Ανάπτυξη κοινωνικών υπηρεσιών και παρεμβάσεων στο πλαίσιο του συστήματος απονομής της ποινικής δικαιοσύνης για την αντιμετώπιση της παραβατικής συμπεριφοράς των ανηλίκων
  11. Δικτύωση των υπηρεσιών της κοινότητας για την προαγωγή της κοινωνικής ένταξης των ανηλίκων παραβατών.

 

Μαθησιακοί στόχοι:

Με τη διδασκαλία αυτού του μαθήματος οι φοιτητές και οι φοιτήτριες θα γνωρίζουν τις ιδιαιτερότητες της δικαιοσύνης ανηλίκων, τα όργανα και τις διαδικασίες της απονομής της και τα προνοιακά και μη χαρακτηριστικά των δομών και υπηρεσιών που αναλαμβάνουν να χειριστούν προβληματικές όψεις της ζωής των ανηλίκων και να προστατεύσουν τη συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα από προσβολές που συνδέονται με την ευάλωτη θέση των νέων στη σύγχρονη κοινωνία και την εξάρτησή τους από τους ενήλικες. Οι γνώσεις αυτές θα επιτρέπουν στους φοιτητές και τις φοιτήτριες να ασχοληθούν επιστημονικά και επαγγελματικά στο πεδίο του δικαίου ανηλίκων και να συμβάλουν, υπό την μια ή την άλλη ιδιότητα, στον σχεδιασμό προγραμμάτων και την προσφορά υπηρεσιών πρόληψης και αντιμετώπισης συμπεριφορών που αποτελούν προσβολές την ανηλικότητας καθώς και στην πληρέστερη προστασία των νέων. Παράλληλα θα κατανοήσουν την ανάγκη για τη δημιουργία συμβουλευτικών, εκπαιδευτικών και θεραπευτικών παρεμβάσεων με στόχο την προαγωγή της κοινωνικής και εκπαιδευτικής ένταξης των ανηλίκων καθώς και το ρόλο του κοινωνικού λειτουργού στην προαγωγή της επανένταξης και της διασύνδεσης με την κοινότητα.

Αξιολόγηση:

-Γραπτές εξετάσεις

-Γραπτές εξετάσεις σε συνδυασμό με την εκπόνηση ενισχυτικών του βαθμού εργασιών ύστερα από συνεννόηση με τους διδάσκοντες.

Βιβλιογραφία:

Βασική:

Δημόπουλος, Χ. & Κοσμάτος, Κ., (2017). Δίκαιο ανηλίκων. Αθήνα: Νομική Βιβλιοθήκη

Πιτσελά, A., (2013). H ποινική αντιμετώπιση της εγκληματικότητας των ανηλίκων, Αθήνα – Θεσσαλονίκη: Σάκκουλα

Χάιδου, Α., (2013). Εγκληματικότητα ανηλίκων. Αιτιολογικές προσεγγίσεις και κοινωνικός έλεγχος, Αθήνα: Νομική Βιβλιοθήκη

Πρόσθετη:

Γεωργούλας, Σ., (2000). Ανήλικοι παραβάτες στην Ελλάδα. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα

Γιοβάνογλου, Σ. [επιμ.], (2010). Ο ανήλικος ως θύμα – Ο ανήλικος ως δράστης και κρατούμενος. Αθήνα: Νομική Βιβλιοθήκη

 

Δανηλάτου, Α., Πολυζωίδου, Β. & Μπιστούνα, Υ., (2016). Δίκαιο προστασίας ανηλίκου. Αθήνα: Νομική Βιβλοθήκη

 

Ζαγούρα, Π. [επιμ.], (2011). Διεπιστημονικότητα, διεταιρικότητα και κοινωνική ένταξη του νεαρού παραβάτη. Αθήνα – Κομοτηνή: Α.Ν. Σάκκουλας

 

Κουράκης, Ν., (2012). Δίκαιο παραβατικών ανηλίκων. Αθήνα – Κομοτηνή: Α.Ν. Σάκκουλας

Πανταζή – Μελίστα, Ει., (2013). Αναμορφωτικά μέτρα. Η επιρροή αυτών στην ψυχική υγεία του ανηλίκου και στην πρόληψη της παραβατικότητας. Αθήνα – Κομοτηνή: Α.Ν. Σάκκουλας

 

Παπανδρέου, Π., Τουλούμη, Γ. & Πουλόπουλος, Χ. (2003) «Εγκατάλειψη του σχολείου, χρήση ουσιών και παραβατικότητα» Εξαρτήσεις, τεύχος 4, σελ. 24 – 44.

 

Πιτσελά, Α., (2006). Κείμενα αντεγκληματικής πολιτικής. Δίκαιο Ανηλίκων. Αθήνα -Θεσσαλονίκη: Σάκκουλα

 

Πουλόπουλος, Χ. (2009). «Τα δικαιώματα των εξαρτημένων στη θεραπεία και στην κοινωνική ένταξη», Ποινική Δικαιοσύνη, Τεύχος 124, σελ. 459-463

 

Πουλόπουλος, Χ. (2007). «Κινητοποίηση του έφηβου εξαρτημένου χρήστη και η καταλληλότητα της θεραπείας», Αφιέρωμα στον Καθηγητή Γιάννη Τσιάντη «Θέματα Ψυχοδυναμικής και Ψυχοκοινωνικής Παιδοψυχιατρικής, Εκδ. Καστανιώτη, σελ. 605-612

 

Σπινέλλη, Κ.Δ. (1992). Ελληνικό Δίκαιο Ανηλίκων Δραστών και Θυμάτων. Ένας κλάδος υπό διαμόρφωση. Αθήνα – Κομοτηνή: Α.Ν. Σάκκουλας

 

Agnew, R., 2009. Juvenile Delinquency. Causes and Control. New York – Oxford: Oxford University Press

 

Bradshaw, W., & Rosenborough, D. (2005). Restorative Justice Dialogue: The Impact of Mediation and Conferencing on Juvenile Recidivism. Federal Probation, 69 (2) 15-21, 52.

 

Champion D.J., Merlo, A.V. & Benekos, P.J., (2012). The Juvenile Justice System. Delinquency, Processing, and the Law. Boston: Pearson Education

 

Chambliss, W.J., 2011. Juvenile Crime and Justice. Los Angeles: Sage

 

Conlon, B., Harris, S., Nagel, J., Hillman, M., & Hanson, R. (2008). Education: Don’t Leave Prison Without It. Corrections Today, 70 (1), 48-49, 51-52.

 

Criminal Justice Social Work (2008). Criminal and youth justice social work Retrieved from www.cjsw.ac.uk.

 

Dowden, C., & Andrews D. A. (2003). Does Family Intervention Work for Delinquents? Results of a Meta-Analysis1. Canadian Journal of Criminology and Criminal Justice, 45(3), 327-342.

 

Dunkel, F., Grzywa J., Horsfield, Ph. & Pruin, I., (2010). Juvenile Justice Systems in Europe, V. 1-4. Monchengladbach: Forum Verlag Godesberg

 

Elrod, P. & Ryder, R.S., (2013). Juvenile Justice. A Social, Historical, and Legal Perspective. Burlington: Jones and Bartlett Publishers International

 

Junger-Tas J. & Decker, S.H. [eds], (2006). International Handbook of Juvenile Justice. Dordrecht: Springer

 

Mincey, B., Maldonado, N., Lacey, C. H., & Thompson, S.D. (2008). Perceptions of Successful Graduates of Juvenile Residential Programs: Reflections and Suggestions for Success. Journal of Correctional Education, 59(1) 8-31.

 

Muncie, J. (2015). Youth and Crime. Los Angeles: Sage

 

Roberts, A., (2004). Juvenile Justice Sourcebook. Past, Present and Future. Oxford: Oxford University Press

 

Roberts, A. & Springer, D., (2007). Social work in juvenile and criminal justice settings (3rd ed.). Springfield, IL: Charles C. Thomas

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *